PRIRODNE ZNAMENITOSTI

Usled povoljnih ekoloških uslova područje Nacionalnog parka Tara obiluje prirodnim znamenitostima.

U spomenike prirode u Nacionalnom parku Tara ubrajamo:
- Prirodni memorijalni spomenik “Borovo brdo”

- Grupe stabala na lokalitetima “Pod golim drvetom”, “Jabučica-Sklopovi”, “Aluška planina” i sva pojedinačna stabla omorika na lokalitetima pod Omarom, kod Velikih livada, na Crnom vrhu, Tari, na Smiljevom brdu. Kada je reč o lišćarsko četinarskim šumama za područje Nacionalnog parka od prevashodnog značaja su mešovite šume omorike:

Reliktna polidominantna šuma borova, bukve, jele, smrče i Pančićeve omorike (Zvezda – delovi prema Drini)
Reliktna polidominantna šuma crnog bukve, jele, smrče i Pančićeve omorike (Aluška planina, delovi Zvezde)
Reliktna polidominantna šuma bukve, jele, smrče i Pančićeve omorike (Janjac, Vranjak)
Reliktna polidominantna šuma jove, bukve, jele, smrče i Pančićeve omorike (Crveni potok)

Posebnu vrednost predstavljaju vodopadi koji su prirodne lepote i atrakcije koji dopunjavaju niz interesantnih prirodnih ambijenata u toku planinskih reka i potoka. Posebno su atraktivni vodopadi u Perućcu pod Tarom, Mali i Veliki skakavac na Rzavu i niz manjih i većih slapova na Rzavu, Levrenti i Rači.
Podzemni oblici kraškog reljefa predstavljeni su pećinama, zvekarama i jamama i zastupljeni su u većem broju uglavnom na Tari u užem smislu, Zvezdi i ivicama kanjona.

U te pećine spadaju: “Topla peć” u rezervatu Zvezda, jama u Čučkovini, pećina u Šljivovici, zvekare na Mekotinama i Velikoj livadi, ponor na Mitrovcu i dr).

REZERVATI PRIRODE

Vegetacija Tare pripada Eurosibirskoj-severoameričkoj regiji Ilirskoj provinciji a u visinskom pojasu gorskih i predplaninskoih listopadnih i četinarskih suma. Zahvaljujuci refugijalnom prostoru, u Velikom ledenom dobu u ovom pojasu na Tari su se očuvale vrlo vredne i karakteristične endemicne i reliktne šumske zajednice Pančićeve omorike koje se prema staništu, ekologiji i florističkom sastavu mogu raščlaniti na niz posebnih asocijacija. Ovakve asocijacije čine najvrednije delove prirode Nacionalnog parka Tara zbog čega su zaštićene najstrožijim režimima zaštite t.j. proglašeni su za prirodne rezervate.

Čuvanje zatečenog stanja, obezbeđenje uslova za stalni razvoj (bez uticaja čoveka), izučavanje razvojnih faza i pojava, u nekim slučajevima i turističke posete, osnovni su ciljevi izdvajanja rezervata. Oni predstavljaju osnovne fenomene područja i regulat proglašenja Nacionalnog parka.
Prirodni rezervati u Nacionalnom parku Tara redovno se, od ostalog područja, izdvajaju i svojom vizuelnom- estetskom atraktivnošću, svaki na svoj način.
Ukupna površina rezervata u Nacionalnom parku Tara iznosi kanjonskom  delu Nacionalnog parka.
U vrstu strogih prirodnih rezervata ubrajaju se:    
- "Zvezda" - obuhvata područje kanjona Drine i planinskog venca od Brusničkog potoka do klisure Dervente.
To je stanište Pančićeve omorike, raznih reliktnih vrsta flore kao i autohtono stanište medveda i divokoze; 179,08 ha i nalazi se u GJ "Zvezda", GJ "Crni vrh", i "GJ "Tara". Najveći broj rezervata je  GJ "Zvezda" - 1681,02 ha i nalazi se u nepristupačnom    - "Kanjon Brusnica" - obuhvata slivno područje Brusnog potoka i predstavlja stanište Pančićeve omorike i lovne faune, pre svega medveda i divokoze;

     - "Klisura Dervente" - rezervat sa visokim strmim, krečnjačkim stranama, sa bogatim i raznovrsnim zeljastim zajednicama od koje su mnoge reliktne;
- "Pod Gorušicom" - sastojina jele, smrče, bukve i gorskog javora;
     - "Crveni potok" – jedan od najznačajnijih rezervata sa staništem tresetišta, sa veoma izraženim, različitim mikrostanišnim uslovima koji su doprineli formiranju većeg broja sastojina na malom prostoru.     

Rezervat prirode Crveni potok

Predstavlja jedino nalazište Pančićeve omorike na močvarnom, tresetnom zemljištu neprocenjivog nacionalnog značaja.

- Karaula Štula - mlada sastojina Pančičeve omorike. Naučno značajna zbog izučavanja pionirskog karaktera vrste i praćenje faza razvoja.

- "Račanska Šjjivovica" - rezervat jele, smrče, bukve i belog bora;
- "Klisura Rače" - prava prašuma brdske bukve i lovno - uzgojni rezervat za medvede;
Rezervati koji su staništa Panciceve omorike u ekspanziji:
- "Bilo" – površine 13,60ha stanište omorike sa drugim vrstama četinara i lišćara raspoređene u nizu 

na severnim padinama kompleksa “Crni Vrh”
- "LJuti Breg" – površine 4,74ha
-  "Crvena Stena" – površine 46,19 ha stanište omorike u visinskom pojasu od 900-1200 metara.

površinama.

Ovih devet strogih prirodnih rezervata koji se nalaze na podrucju Nacionalnog parka Tara spadaju u izrazito značajne objekte prirode, tako da je za njih propisan najstroži režim zaštite. Dozvoljena aktivnost u njima je naučno-istraživačka i to samo ona koja ne može da naruši sadašnje prirodne procese na zastićenim površinama.

KLIMA

Na klimu Tare presudan uticaj ima njen geografski polozaj tj. iznad planine sučeljavaju se toplije vazdušne struje sa juga sa hladnijim severnim što uslovljava nestabilno vreme. Posebni faktori koji utiču na klimu Tare su:

• temperatura vazduha
• padavine
• osunčavanje
• oblačnost
• vlažnost vazduha
• magla
• vetrovi
• opšti uslovi klime

Temperatura vazduha:
Prosečna srednja godišnja temperatura vazduha za područje Nacionalnog parka iznosi 5° C. Temperaturne vrednosti po godišnjim dobima iznose: proleće (mart, april, maj) 3° C, leto (jun, jul, avgust) 13,4 °C, jesen (septembar, oktobar, novembar ) 5,7 °C, zima ( decembar, januar, februar ) -2,9 °C
Prema podacima meteorološke stanice na Mitrovcu mrazevi se ne javljaju samo u tri letnja meseca. Veoma karakterističan podatak je činjenica da se u zimskom periodu ne javljaju ekstremno niske minimalne temperature.

Padavine : Najviše kiše padne tokom maja 13% (127,4 mm) od ukupne godišnje količine padavina koja iznosi 977,3 mm. U junu i julu padne po oko 10%. U ostalim mesecima padavine su skoro ravnomerno raspoređene (od 60 do 80 mm ).
Srednji broj dana sa padavinama je 156,6 sa maksimumom u maju ( 18 dana ) dok sneg najčešće pada u januaru ( 13,2 dana ). Sneg se zadržava prosečno 109 dana godišnje.

Osunčavanje: Prosečno trajanje osunčavanja iznosi 1.699,5 časova ili 38% u potencijalnom trajanju. Najduže trajanje osunčavanja zabeleženo je 1961. godine sa 1.889,6 časova, a najkrace 1955. sa 1.479,1 časova. Inace po mesecima najduže trajanje sijanja sunca je u julu 235 časova ili 59% a najkraće u decembru 51 čas ili 19%.

Oblačnost: Stepen oblačnosti u području Tare je znatan u toku čitave godine. Srednja dnevna oblačnost najmanja je u avgustu 4,1 dan a najveća u decembru 7,2 dana. Interesantan je podatak o relativno velikom broju vedrih dana u zimskom periodu.

Vlažnost vazduha: Srednja godišnja relativna vlažnost vazduha na Tari je velika (83%). Najmanja je u junu i avgustu (80%) a najveća u decembru (89%). U letnjim mesecima mali je broj dana sa relativnom vlažnošću preko 80% u 14h ( oko 7 dana u decembru ).

Magla: Prosečan broj dana sa maglom u godini je znatan na ovom području i često veći od broja takvih dana u podgorju i drugih delova Tare, koji nisu na pravcu kretanja vlažnih vazdušnih masa.

Vetrovi: Glavni pravci duvanja vetrova na podrucju Nacionalnog parka Tara su severoistočni i jugozapadni. Ostali pravci su sasvim neznatno zastupljeni        (južni, severni, jugoistočni, severozapadni, zapadni, istočni ) tako da se umesto njih javlja velika čestina tišine. Jači udari vetrova (oluje) relativno nisu česti na području Tare.

Opšti uslovi klime:
Klima masiva Tare u celini karakteriše se svežim prohladnim letom, dosta hladnom zimom i prilično neznatnim godišnjim kolebanjima temperature vazduha. Leto je praktično produženo i na prve jesenje mesece, a jesen je u celini toplija od proleća- oktobar je topliji od aprila. Padavine su obilnije i češće u letnjoj polovini godine, naročito u kasno proleće. Zima na Tari je dosta snežna. Sneg pocinje da pada početkom novembra a katkada i ranije i zadržava se na tlu i do maja. Debljina snežnog pokrivača dostiže prosečno 100 cm. Ovakav kompleks klimatskih karakteristika određuje režim kontinentalne planinske klime, koja se približava subalpskoj klimi, ali njenoj nešto vlažnijoj varijanti.

HIDROLOGIJA

Geološka građa i režim padavina uslovljavaju i hidrološke karakteristike i specifičnost područja Nacionalnog parka.

Posebnost kraju daje reka Drina sa kanjonskom dolinom čije krečnjačke stene dostižu visinu preko 1000 m, i njene pritoke sa svojim klisurama.
Uz Drinu i Brusničko jezero postoje 3 reke. To su:
Beli Rzav s kanjonskom rekom, Zmajevskim potokom i Lipovicom s leve, te Vežanjskom rekom s desne strane.
Rača koje je jednim delom ponornica
Derventa čiji hidrografski sistem čine 4 doline i 4 potoka: Aluški, Kremića, Jokića i Ravinjski potok.
Niz zanimljivih prirodnih ambijenata u dolinama ovih planinskih reka i potoka dopunjavaju vodopadi.

Posebno su atraktivni onaj u Perućcu, zatim Mali i Veliki Skakavac na Rzavu, Derventi i Rači. Kaludjerske bare ne oskudevaju sa potocima i rečicama. Najveći broj vrela, različite jačine, nalazi se na severnim stranama gde su trijaski krečnjaci najniže spušteni. Najjače od njih je tipično kraško vrelo- Perućačko koje formira čitavu reku, poznatu kao najkraću u Jugoslaviji u dužini od 345 m.
Značajne su 3 akumulacije: HE “Bajina Bašta” kod Perućca, Lazići i Kruščica u Zaovinama.

Akumulacija HE “BB”u Perućcu formirana je izgradnjom betonske brane visine 93 a dužine 462 m. čime je stvoreno jezero koje doseže, kod maksimalnog vodostaja, do iznad “ćuprije” na Drini u Višegradu. Ukupna zapremina akumulacije iznosi 340 miliona kubnih metara vode a korisna zapremina 220 miliona kubnih metara.

Kota normalnog uspona je 290 metara nadmorske visine, sa 4 agregata i instalisanom snagom od 360 MWA. Prosečna godišnja proizvodnja iznosi 1.6256 Wh. Izgradnjom ove akumulacije reka Drina je izgubila mnogo od svoje divlje lepote. Međutim pružila je nove mogucnosti vožnje brodovima kroz, još uvek, jedinstveni kanjon sa mestimičnim tesnacima od par desetina metara oivičenih vertikalnim blokovima visine i do 1.000 metara.

Akumulacija “Beli Rzav” je reverzibilni deo HE ”BB”. Reverzibilna HE je energetsko postrojenje čiji agregati mogu, po potrebi, menjati svoju funkciju : raditi kao pumpa pri čemu iz donje akumulacije (HE “BB”) prebacuje vodu u gornju ili kao generator kada se voda prirodnim putem vraća u donju akumulaciju.Ukupna zapremina akumulacije, koja se zvezdasto razlila u najnižim delovima planinskih sela Zaovine iznosi 170 miliona kubnih metara vode a korisna zapremina 150 miliona kubnih metara.

Akumulacija “Kruščica” sabira izvorišne vode Rzava koja preko filter-stanice i razvodne mreže predstavljaju osnovni izvor vodosnabdevanja Nacionalnog parka Tara vodom.

RELJEF

Područje Nacionalnog parka u geomorfološkom smislu predstavlja skup planinskih uzvišenja. Ovo područje je najzapadnija skupina iz grupe Starovlaških planina. U širem smislu sastoji se od 3 predeone celine, donekle izdvojene rečnim dolinama, prevojima ili sedlima.

U morfološkom pogledu Nacionalni park Tara predstavlja skup planinskih vrhova (Stolac 1673, Kozji Rid 1591, Zborište 1544 m) sa duboko usečenim recnim dolinama (Rača, Brusnica, Derventa). Blagim planinskim kosama (Kremanska kosa) i strmim krševitim predelima (Zvezda, Smiljevo brdo, Kozje stene) prema kanjonu Drine.

Geološka podloga je veoma raznovrsna. U njoj su zastupljene stene karbonske, trijaske, jurske, kredne i kvartarne starosti. Ovo je uslovilo stvaranje raznovrsnih morfoloških struktura, sastavljenih od paleozojskih pesčara i škriljaca.

Najveći deo platoa Tare sastoji se od jedrih krečnjaka. Na pretežnom delu trijaskih krečnjaka uočljive su tipične kraške pojave sa svim karakteristikama krša, kako u površinskim tako i u podzemnim oblicima kraškog reljefa, kao što su škarpe, uvale, vrtače, istaknuti vidikovci, kanjonske klisure, tesnaci, kraška vrela, pećine, zvekare i dr.

Na Tari su ipak najčešći oblici vrtače i uvale. Jame su takođe česta pojava dok su peđine ređe i javljaju se isključivo na opsecima prema Drini.Poznatije su Perućačka pecina i Topla peć na Zvezdi sa pećinskim nakitima koja je teško je pristupačna sa teško primetnim ulazom.